Tegoroczne obchody rocznicy Zagłady Żydów w Mszanie Dolnej składały się z kilku części. Organizatorem wydarzenia była Fundacja Sztetl Mszana Dolna przy współpracy z Miejską Biblioteką i Szkołą Podstawową nr 1 w Mszanie Dolnej, a także innymi instytucjami. Wydarzenie honorowym patronatem objęła burmistrz Agnieszka Orzeł.
Zapraszamy do zapoznania się z relacją przygotowaną przez Fundację Sztetl Mszana Dolna.
„Kto nie chce pamiętać, przyznaje rację tym, którzy dokonali Zagłady” powiedział na obchodach tegorocznego Dnia Judaizmu w Krakowie, nasz Metropolita, kardynał Ryś. 19.08.2026 r. zorganizowaliśmy obchody 84. rocznicy Zagłady w Mszanie Dolnej. Rozpoczęły się one od prezentacji na temat życia i śmierci mszańskich Żydów, ich wkładu w dzieje, kulturę, gospodarkę i rozwój miasta oraz dramatycznych okoliczności Zagłady. Spotkanie odbyło się w Szkole Podstawowej nr 1 w Mszanie Dolnej. Prelekcji towarzyszyła wystawa archiwalnych fotografii przedwojennej Mszany Dolnej i jej żydowskich mieszkańców.
Kolejnymi etapami była trasa przez 3 miejsca martyrologii ludności żydowskiej Mszany Dolnej i tu przesiedlonych: mogiłę przy ul. Ogrodowej, Ludwika Mroza i na cmentarzu żydowskim. We wszystkich tych miejscach wspomnieliśmy tam pomordowanych/pochowanych, położyliśmy kamyki, zapaliliśmy znicze i odmówiliśmy modlitwy. Te w tradycji żydowskiej, zapewnił potomek rodziny Rebhun z ul. Piłsudskiego, chazan i rabin, Avraham Jaakov Taylor. Główna ceremonia odbyła się w miejscu największego mordu w dziejach regionu, na tzw. Pańskim, gdzie spoczywa blisko 900 Ofiar Zagłady, w tym prapradziadkowie kantora Avrahama, Amalia i Dawid Pesach Rebhun. W tej masowej mogile pochowano też grupę chrześcijan o żydowskich korzeniach, wówczas zamordowanych. Nie zabrakło zatem modlitwy katolickiej, zaś całość rozpoczął dźwięk szofaru – rytualnego rogu, przejmująco wzywającego do wiecznej pamięci. W tym roku był to dzień pod wieloma względami szczególny. Wtedy, 19.08.1942 r. podobnie jak 84 lata później, była także środa. Zaś według kalendarza żydowskiego był 6. dzień miesiąca elul. Rzadko się zdarza, że daty tych dwóch kalendarzy zbiegają się. W tym roku jednak zarówno rocznica masowego mordu według kalendarza rzymskiego, jak jorcajt – rocznica śmierci wedle żydowskiej rachuby czasu, pokrywają się. To ważna okoliczność dla wyznawców judaizmu, potomków tu spoczywających. Dla pamięci o ich bliskich. Ceremonia odbywała się w miejscu, gdzie zostały zamordowane całe, kilkunastoosobowe rodziny, o których często nie ma kto pamiętać. Siódemka najmłodszych tam zamordowanych nie przeżyła nawet roku. Dwadzieścioro z nich nie dotrwało do 3 lat. Najstarsza, Lea Eichner, miała 86 lat. Stanęliśmy przy ich grobach, by podtrzymać pamięć o naszych współobywatelach, których nieraz nie ma już kto ich wspominać, bo na Pańskim zginęły całe, kilkunasto- a czasem kilkudziesięcioosobowe rodziny. Stanęliśmy, by wyrazić sprzeciw wobec potworności Zagłady. Stanęliśmy, bo tak się godzi. Dziękujemy wszystkim, którzy byli tam z nami! Odczytaliśmy wszystkie nazwiska osób i rodzin pomordowanych w Zagładzie w Mszanie Dolnej. Było ich 212. Niejednokrotnie to samo nazwisko nosiło kilka rodzin, a liczba pomordowanych o danym nazwisku osiąga nieraz 20-30-40 osób. Skala tej tragedii była ogromna. Uczestnicy otrzymali przygotowane przez naszą Fundację Sztetl Mszana Dolna, karty pamięci, z fotografiami i biografiami kilkudziesięciu Ofiar, o których mieliśmy większą wiedzę, zdjęcia, wspomnienia. To zaledwie niewielki procent wszystkich pomordowanych, chcieliśmy jednak, by każdy zapamiętał bodaj jedną twarz, jedno okrutnie przerwane życie.
Uroczystości zakończył wspaniały koncert kantora Avrahama Taylora i zespołu „Klezmorim Trio” w Miejskiej Bibliotece w Mszanie Dolnej. Rozbrzmiały pieśni chasydzkie, tradycyjne melodie żydowskie, a także psalmy, które łączą nasze tradycje religijne, zaś uczestnicy – zachęceni przez kantora – włączyli się w śpiew. Koncert zakończyła wspólna modlitwa o pokój, z Psalmu 122. Jesteśmy wzruszeni, mając świadomość, że spotkanie to połączyło ludzi różnych wyznań i tradycji, którzy spotkali się i utworzyli wspólnotę wokół tego, co ważne, piękne i dobre!
Dziękujemy Pani Burmistrz Agnieszce Orzeł za objęcie swoim patronatem naszych uroczystości oraz obecność na ceremoniach i złożenie zniczy w miejscach pamięci; Instytutowi Pamięci Narodowej za wydelegowanie przedstawiciela i złożony wieniec; Kardynałowi Grzegorzowi Rysiowi za ciepłe słowa i obietnicę dołączenia do przyszłorocznych obchodów; Annie Sieprawskiej z Rady Dialogu Archidiecezji Krakowskiej i Klubu Chrześcijan i Żydów „Przymierze” za przybycie i całą serdeczność; Hufcowi ZHP Gorczańskiemu za ważną dla nas obecność oraz przygotowanie kamyków pamięci; Urzędowi do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych za nadesłane pismo z wyrazami uznania i wdzięczności za naszą pracę; Panu Krzysztofowi Ziębie za znaczące dla uroczystości rozpoczęcie i zakończenie jej dźwiękiem szofaru; Paniom z Klubu Senior+ Mszana Dolna, Magdzie Czajce i Karolinie Pazgan, za przygotowanie poczęstunku dla uczestników; Dariuszowi Ptakowi z ekipą za transmisję i opracowanie nagrań, które będą wkrótce dostępna na naszym kanale YT @sztetlmszanadolna; Jarkowi Zoniowi za udostępnienie swojej kolekcji przedwojennych pocztówek i fotografii; Pawłowi Kleczkowi i jego Mszana Dolna Wiki za zgodę na wykorzystanie archiwaliów; Jakubowi i Racheli za konferansjerkę, tłumaczenia, oprawę muzyczną; Policji i Straży Miejskiej za zabezpieczenie uroczystości; wszystkim uczestnikom za obecność. Była ona najcenniejsza! Wielu przybyło do nas z daleka!
Projekt dofinansowano ze środków Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Województwa Małopolskiego oraz Forum Dialogu.
Relacje filmowe:
https://www.facebook.com/share/v/1Nw8qKUWoK/
https://www.facebook.com/share/v/183w41umXe/
https://www.facebook.com/share/v/1J736mvyVA/
źródło: Sztetl Mszana Dolna; oprac. MAG
fot. Sztetl Mszana Dolna
